Sz. P. Włodzimierz Czarzasty, Marszałek Sejmu RP
Sz. P. Małgorzata Kidawa-Błońska, Marszałkini Senatu RP
Sz. P. Posłowie i Posłanki na Sejm RP
Sz. P. Senatorki i Senatorowie RP
Szanowny Panie Marszałku,
Szanowna Pani Marszałkini,
Szanowne Panie i Panowie Posłowie,
Szanowne Panie i Panowie Senatorowie,
my, niżej podpisane organizacje społeczne działające na rzecz praw człowieka, równego traktowania, przejrzystości życia publicznego, poszanowania zasad praworządności oraz wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, zwracamy się do Państwa z apelem o dochowanie najwyższych standardów w procedurze wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich.
Stoimy przed szansą wypracowania wzorcowego standardu wyboru RPO. Proces ten obejmuje wysuwanie merytorycznych kandydatur na konstytucyjny urząd Rzecznika Praw Obywatelskich, zorganizowanie w Parlamencie rzetelnych, dostępnych wysłuchań publicznych osób kandydujących, wybranie najlepszego/j kandydata/tki i powołanie nowego RPO z zachowaniem ustawowego terminu. Konieczne jest też zapewnienie Biuru Rzecznika Praw Obywatelskich możliwości UE skutecznego działania w trakcie nowej kadencji poprzez zagwarantowanie adekwatnych do skali realizowanych zadań środków finansowych.
Zgodnie z ustawą Rzecznik współdziała z organizacjami społecznymi. Rozumiemy i doceniamy znaczenie tego urzędu dla ochrony praw człowieka, równego traktowania i zasad państwa prawa. Dlatego jako organizacje społeczne apelujemy do instytucji państwa i wnioskodawców o:
1. odpowiedzialne i przemyślane wysuwanie kandydatur na urząd RPO
Zgodnie z ustawą z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich, Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną.
Ważnym dowodem na wrażliwość społeczną osoby kandydującej na urząd RPO jest jej wcześniejsze zaangażowanie na rzecz praw człowieka, równego traktowania wszystkich osób, wspierania grup wrażliwych i przeciwdziałania dyskryminacji.
Apelujemy o zgłaszanie osób najlepiej przygotowanych do pełnienia roli Rzecznika Praw Obywatelskich. Niezależnie od tego, kto aktualnie sprawuje władzę, RPO zawsze powinien stać po stronie ludzi, a nie jakiejkolwiek formacji politycznej.
2. organizację merytorycznych, dostępnych, szeroko nagłośnionych i transmitowanych wysłuchań publicznych osób kandydujących na urząd Rzecznika Praw Obywatelskich w Parlamencie
28 kwietnia obywatelska Inicjatywa „Nasz Rzecznik” wystąpiła do Marszałka Sejmu i Marszałkini Senatu o organizację wysłuchań publicznych osób kandydujących na urząd RPO w Parlamencie, z możliwością zadawania pytań osobom kandydującym i poznania ich wizji sprawowania urzędu. Inicjatywa „Nasz Rzecznik” wyraziła nasze wspólne przekonanie, że wysłuchania publiczne osób kandydujących na kluczowe państwowe stanowiska w przestrzeniach Sejmu i Senatu powinny być w Polsce utrwaloną dobrą praktyką.
Cieszy nas pozytywny odbiór apelu przez Panią Marszałkinię Senatu i Pana Marszałka Sejmu. Liczymy na jego dalszą realizację.
Zorganizowane z odpowiednim wyprzedzeniem, rzetelne wysłuchania publiczne osób kandydujących na kluczowe stanowiska w państwie mają bowiem fundamentalne znaczenie dla dokonania właściwego wyboru. Budują zaufanie do organów i instytucji państwa, wzmacniają społeczne zaangażowanie i pokazują rolę konstytucyjnych urzędów z perspektywy ochrony praw każdej i każdego z nas.
Wysłuchania publiczne powinny być dostępne dla osób z niepełnosprawnościami oraz otwarte na udział wszystkich zainteresowanych osób i organizacji. Jednocześnie, pożądane jest aktywne uczestnictwo parlamentarzystów i parlamentarzystek w wysłuchaniach – niezbędne dla świadomego zagłosowania za danym kandydatem lub kandydatką.
Odpowiednio zorganizowane wysłuchania pozwolą zarówno stronie obywatelskiej, jak i politykom i polityczkom, zadać ważne pytania i usłyszeć, w jaki sposób osoby kandydujące na urząd RPO chcą bronić praw każdego i każdej z nas.
3. dokonanie odpowiedzialnego wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich, w oparciu o rzetelne wysłuchania publiczne i merytoryczne przesłanki
Oczekujemy wyboru osoby spełniającej najwyższe kryteria bezstronności i kompetencji. Wybór “Rzecznika naszych praw” musi być wolny od politycznych kalkulacji i partyjnych nacisków na każdym etapie procedury.
W dobrze funkcjonującym demokratycznym państwie obywatele i obywatelki muszą widzieć, że mają do czynienia z rzeczywistym wyborem, nie polityczną nominacją, a osoby, które ubiegają się o najwyższe stanowiska, odznaczają się najwyższymi standardami, doświadczeniem i wiedzą.
4. sprawne przeprowadzenie procesu wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich, z poszanowaniem powagi urzędu i jego znaczenia dla nas wszystkich
23 lipca 2026 r. upływa kadencja obecnego Rzecznika Praw Obywatelskich, profesora Marcina Wiącka. 28 kwietnia br. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oficjalnie otworzył procedurę zgłaszania kandydatur na urząd RPO IX kadencji, które można zgłaszać do 23 czerwca 2026 roku.
Mając w pamięci wybory RPO sprzed kilku lat, kiedy Parlament dokonał wyboru Rzecznika dopiero przy szóstej próbie jego wyłonienia po tym, jak 9 września 2020 r. upłynęła 5-letnia kadencja dr. hab. Adama Bodnara, chcemy uniknąć podobnego scenariusza.
Liczymy, że do 23 lipca 2026 r. Parlament wybierze na urząd RPO osobę, która łączy najwyższe kompetencje i doświadczenie z niezależnością i autentyczną społeczną wrażliwością. Transparentny, zrozumiały proces wyboru RPO wzmocni zaufanie zwykłych ludzi do instytucji państwa.
5. wpisanie procedury wysłuchania publicznego osób kandydujących na urząd RPO do Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Wpisanie do Regulaminu Sejmu wysłuchania publicznego osób kandydujących na urząd RPO z udziałem społeczeństwa obywatelskiego będzie ważnym krokiem na rzecz utrwalenia najwyższych standardów demokratycznych.
Istnieją już pozytywne doświadczenia takich wysłuchań – na Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Szefa Krajowego Biura Wyborczego i Prezesa Najwyższej Izby Kontroli.
Wiemy, że propozycja zmiany uregulowania wysłuchań publicznych wpłynęła do Komisji Regulaminowej, Spraw Poselskich i Immunitetowych Sejmu jeszcze za kadencji poprzedniego Marszałka.
6. zagwarantowanie odpowiedniego finansowania Biura Rzecznika Praw Obywatelskich
Każda osoba mieszkająca i przebywająca w Polsce ma prawo oczekiwać wsparcia Rzecznika Praw Obywatelskich wszędzie tam, gdzie zawodzi państwo. Apelujemy o zapewnienie Biuru RPO środków finansowych i zasobów kadrowych adekwatnych do liczby rozpatrywanych spraw (ok. 80 tysięcy rocznie) oraz skali realizowanych zadań.
Rzecznik Praw Obywatelskich – niezależny organ ds. równości, interweniujący na linii człowiek-instytucja, nadzorujący Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur i przestrzeganie Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami – bywa dla zwykłego człowieka ostatnią deską ratunku w starciu z aparatem państwa. Dlatego tak ważne jest, by osoba kandydująca na urząd RPO zachowała niezależność od jakiejkolwiek partii politycznej i władzy wykonawczej, a osoba wybrana, sprawując urząd, wykazywała się bezstronnością.
Zgodnie z polskim prawem Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje Sejm za zgodą Senatu. Sejm decyduje również o wielkości budżetu RPO. To wielka odpowiedzialność wobec nas wszystkich. W Państwa rękach jest dziś wybór Rzecznika lub Rzeczniczki naszych praw, a następnie zapewnienie Biuru RPO możliwości skutecznego działania.
Standardy wyboru RPO, które wypracuje i utrwali polski Parlament przy zaangażowaniu społeczeństwa obywatelskiego, będą nam dobrze służyć przez wiele lat, bez względu na to, jak potoczą się kolejne polityczne wybory. Wzmocnią zaufanie mieszkańców i mieszkanek Polski do instytucji państwa. Będą świadectwem dojrzałości naszej demokracji.
Liczymy na pozytywną odpowiedź przedstawicieli i przedstawicielek Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej na powyższe obywatelskie postulaty. Wspólnie zadbajmy o instytucję, która stoi na straży praw każdego i każdej z nas.
Z wyrazami szacunku
Lista sygnatariuszy:
Inicjatywa „Nasz Rzecznik”
Akcja Demokracja
Amnesty International Polska
ANTERIS Fundacja Pomocy Prawnej
ATTENTIO – Stowarzyszenie Osób Dorosłych z ADHD
Autonomia
Autyzm Polska Fundacja Pomocy Osobom Autystycznym
Berliński Kongres Kobiet
Centralna Rada Romów
Democracy is OK, DOK
Dolnośląska Federacja Organizacji Pozarządowych
European Fem Institute
Federacja Bezpieczna Żywność
Federacja Konsumentów
Feminoteka
Forum Obywatelskiego Rozwoju
Fundacja “515 kilometrów”
Fundacja “Dom tam, gdzie Ty”
Fundacja “Merkury”
Fundacja “Pomóż Mi Żyć”
Fundacja “Pro Aperte”
Fundacja “Rodzice dla Klimatu”
Fundacja “W Imię Zwierząt”
Fundacja AB Show
Fundacja Akceptacja
Fundacja Aktywizacja
Fundacja Aktywna Demokracja
Fundacja Aktywnych FURIA
Fundacja AleKlasa
Fundacja Artonomia
Fundacja Autism Team
Fundacja Bez Szeptu
Fundacja Blind&Proud
Fundacja „Busola Inicjatyw Pozarządowych”
Fundacja Czas Kobiet
Fundacja Dla Gigantów
Fundacja dla Polski / Fundusz Obywatelski im. Ludwiki i Henryka Wujców
Fundacja Edukacja-Równość-Aktywność-Dialog-Era Dialogu
Fundacja Edukacyjna ODITK
Fundacja FIONA
Fundacja Humanitarni
Fundacja im. Julii Woykowskiej
Fundacja im. Stefana Batorego
Fundacja Inicjatywa Dom Otwarty
Fundacja Inna Przestrzeń
Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju
Fundacja Interakcja
Fundacja Jesteśmy Ważni
Fundacja Juniper
Fundacja Kobiety Wędrowne
Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie
Fundacja Ludzie z Natury
Fundacja Matecznik
Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów
Fundacja Moc Partnerstwa
Fundacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny FEDERA
Fundacja na Rzecz Osób z Niepełnosprawnościami (Fronia)
Fundacja na Rzecz Równości
Fundacja Niebieski Szlak
Fundacja NieOdkładalni
Fundacja NO.BA
Fundacja Odpowiedzialna Polityka
Fundacja Panoptykon
Fundacja Per Humanus
Fundacja Po Mojemu
Fundacja Pole Dialogu
Fundacja Polskie Forum Migracyjne
Fundacja Pomerdało mi się
Fundacja Pro Aperte
Fundacja PROJEKT ROZ
Fundacja Przestrzeń do życia
Fundacja Raban
Fundacja Radioactivedog
Fundacja Rodzic w mieście
Fundacja Rozwoju Edukacji Empatycznej
Fundacja Równa Szkoła – Równe Życie
Fundacja Równik Praw
Fundacja SOK
Fundacja Stocznia
Fundacja Szkatułka
Fundacja Świat w Naszych Rękach
Fundacja To Proste
Fundacja TUS
Fundacja My Pacjenci
Fundacja Widzialne
Fundacja Wolności
Fundacja Wolności Gospodarczej
Fundacja Wolność od Religii
Fundacja Wspólnota Nadziei
Fundacja WWF Polska
Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM
Fundacja Ziemia Bioróżnorodna (dawna Fundacja Rozwoju i Edukacji Regionalnej)
Fundacja Zwierzęta Niczyje
Godność i Wsparcie Drogą i Nadzieją, ruch społeczny
Green REV Institute
Helsińska Fundacja Praw Człowieka
Hematoonkologiczni – Stowarzyszenie Chorych na Nowotwory Krwi i Ich Bliskich
Inicjatywa obywatelska “Chcemy całego życia!”
Instytut Prawa i Społeczeństwa
Instytut Spraw Publicznych
Kampania Przeciw Homofobii
Klub Inteligencji Katolickiej
Klub Świadomej Młodzieży Fundacji Autism Team
Koalicja Łódź Różnorodności
Koalicja Równych Szans
Koalicja Żywa Ziemia
Koło Gospodyń Wiejskich Przystanek Skierdy
Komitet Obrony Demokracji
Kooperatywa Mosty Perspektyw
Koszalińskie Stowarzyszenie Aktywności Lokalnej Era Kobiet
Laboratorium Narracji
Lepsza Demokracja
Lubuskie Stowarzyszenie na Rzecz Kobiet BABA
Manifest Wolnej Polki
Obywatele RP
Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych
Ogólnopolska Kampania Społeczna “Ważni i Widoczni – Rodzice Opiekunowie OzN”
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków
Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”
Otwarta Rzeczpospolita – Stowarzyszenie przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii
Polska dla Zwierząt
Polski Instytut Praw Człowieka i Biznesu
Polski Związek Głuchych Oddział Łódzki
Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami
Polskie Stowarzyszenie imienia Janusza Korczaka
Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego
Porozumienie AUTYZM-POLSKA
Redakcja “Czaban Robi Raban”
Rubikus HelpUA
Sieć Obywatelska Watchdog Polska
Spółdzielnia Socjalna “Zakład Aktywności Zawodowej”
Stowarzyszenia NIEwidzialni
Stowarzyszenie “Jesteśmy Razem”
Stowarzyszenie “Mężczyźni Przeciw Przemocy”
Stowarzyszenie “NIGDY WIĘCEJ”
Stowarzyszenie Atypowych Samorzeczników “Spectrum Aureum”
Stowarzyszenie HaKoach
Stowarzyszenie Inicjatywa Kobiety Piaseczno
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
Stowarzyszenie Kongres Kobiet
Stowarzyszenie Local Girls Movement
Stowarzyszenie Łódzkie Dziewuchy Dziewuchom
Stowarzyszenie matek, ojców i sojuszników osób LGBTQIA My, Rodzice
Stowarzyszenie MOST
Stowarzyszenie Mudita
Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci i Dorosłych z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym “ŻURAWINKA”
Stowarzyszenie Nomada
Stowarzyszenie Patchwork
Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym
Stowarzyszenie Pro Humanum
Stowarzyszenie Queerowy Maj
Stowarzyszenie Szkoła do Kuchni
Stowarzyszenie Tęczowa Bezprzemocowa
Stowarzyszenie wspierające Inicjatywę „Nasz Rzecznik”
Stowarzyszenie Zaangażowanych Odważnych Kobiet
Strajk Kobiet Berlin #feminiberlinpolska
Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych KAFOS
Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej
Wielkopolska Rada Koordynacyjna Związek Organizacji Pozarządowych
Wielkopolski Kongres Kobiet
Wspólnota Robocza Związków Organizacji Społecznych
Żydowskie Stowarzyszenie Czulent