Jaki będzie nowy urząd od nadzoru rozwoju sztucznej inteligencji? Apelujemy o opublikowanie listy osób kandydujących i zorganizowanie wysłuchania publicznego
Innowacja czy ochrona godności i praw ludzi? Konkurencyjność czy wysoki poziom ochrony przed szkodliwymi skutkami systemów AI? Te wartości nie muszą się wykluczać, ale osoba, która jako pierwsza obejmie urząd Przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, ma przed sobą trudną misję.
Przejrzystość wyborów i włączenie społeczeństwa obywatelskiego w cały proces zwiększa szansę, że osoba, która jako pierwsza stanie na czele nowego urzędu, będzie niezależna i kompetentna.
Co to jest KRiBSI
Powstanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) wynika z obowiązującej od sierpnia 2026 r. ustawy o systemach sztucznej inteligencji. Ustawa ta jest elementem wdrożenia unijnego rozporządzenia o AI (AI Act). Komisja będzie zajmowała się m.in.:
- rozpatrywaniem skarg obywateli i obywatelek na naruszenia AI Act: chatbot wprowadził cię w błąd, przez który straciłaś pieniądze? Firma nie poinformowała cię, że na infolinii rozmawiasz maszyną, a nie człowiekiem? Twoją skargą zajmie się właśnie KRiBSI;
- edukacją: popularność AI w Polsce wydaje się być dużo większa niż wiedza, jak te systemy faktyczne działają i jakie mają ograniczenia. Komisja powinna być na tym polu aktywna: jej zadaniem jest edukacja i popularyzowanie wiedzy o sztucznej inteligencji.
Liczymy na to, że nowy organ zrównoważy gigantyczną presję na wykorzystywanie AI w pracy, biznesie i życiu prywatnym – presji, która nie omija też sektora publicznego.
Dlaczego powinniśmy interesować się wyborami Przewodniczącego
Powstanie nowego organu daje szansę zrównoważenia kierunku, w jakim w Polsce idzie polityka rozwoju sztucznej inteligencji.
„Przed polskim Parlamentem stoi obecnie ważne zadanie wyboru Przewodniczącego Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji – nowego organu odpowiedzialnego za istotną część systemu nadzoru nad sztuczną inteligencją w Polsce. Sztuczna inteligencja zmienia sposób funkcjonowania państwa, gospodarki i społeczeństwa. Wraz z jej rozwojem powstają również ramy prawne i instytucjonalne, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony praw obywatelskich i odpowiedzialnego rozwoju tej technologii”.
Fragment apelu organizacji do Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego
W gronie 22 organizacji zaapelowaliśmy do marszałków Sejmu i Senatu o opublikowanie listy kandydatek i kandydatów na stanowisko Przewodniczącego Komisji oraz o zorganizowanie wysłuchania publicznego z możliwością zadawania pytań przez obywateli i obywatelki.
W ostatnich latach odbyły się wysłuchania publiczne kandydatów i kandydatek m. in. na Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli czy Rzecznika Praw Obywatelskich. Dzięki temu opinia publiczna może poznać kandydatów i kandydatki, dowiedzieć się, jakie mają kompetencje i wizje urzędów. Dla kandydatek i kandydatów to okazja usłyszenia, jakie tematy są ważne dla obywateli i obywatelek.
Jakie najważniejsze wyzwania stoją przed KRiBSI
Osoba wybrana na stanowisko Przewodniczącego KRiBSI powinna wyróżniać się wiedzą i dorobkiem w temacie AI. Ta wiedza nie może być ograniczona do perspektywy biznesowej lub marketingowej. Słyszeliśmy już dość o tym, że „wszyscy” używają AI. Innowacyjność, konkurencyjność i deregulacja odmieniane są przez wszystkie przypadki od lat. Czas na rozmowę o ochronie praw i godności ludzi przed szkodliwością systemów AI.
Do najważniejszych naszym zdaniem wyzwań, z jakimi powinien rychło zmierzy się Przewodniczący KRiBSI, należy regulacja systemów rekomendacyjnych platform internetowych oraz stosowania AI w administracji publicznej.
Jeśli dojdzie do wysłuchania na te aspekty zwrócimy uwagę kandydatom i kandydatkom.
Co to jest AI Act
AI Act to pierwsza na świecie kompleksowa regulacja sztucznej inteligencji. Jej podstawowe zadanie to promowanie zorientowanej na człowieka i godnej zaufania sztucznej inteligencji, tzn. zapewnienie wysokiego poziomu ochrony przed szkodliwymi skutkami systemów AI dla zdrowia, bezpieczeństwa, praw podstawowych, w tym demokracji, praworządności i ochrony środowiska. Obowiązki nałożone przez AI Act dotyczą zarówno osób fizycznych, jak i prawnych, co oznacza, że pracownicy i pracowniczki sektora publicznego, przedsiębiorcy i przedsiębiorczynie oraz obywatele i obywatelki będą musieli dostosować się do nowych zasad.
Jako unijne rozporządzenie AI Act obowiązuje w Polsce bezpośrednio, wymaga jednak dostosowania pewnych procedur. Polska przyjęła już ustawę o systemach sztucznej inteligencji).
Przewodniczącego wybiera Sejm za zgodą Senatu. Komisja ma rozpocząć działalność w listopadzie 2026 r. Obowiązki dla dostawców systemów sztucznej inteligencji, których przestrzeganie ma kontrolować KRiBSI, wchodzą w życie etapami (zgodnie z harmonogramem przewidzianym w rozporządzeniu o AI). Większość obowiązuje od sierpnia 2026 r. – w tym obowiązek poinformowania, że dany materiał został wygenerowany lub zmodyfikowany przy użyciu AI. Już wcześniej – od sierpnia 2025 r. – obowiązują zakazy dotyczące niedopuszczalnych praktyk AI, np. stosowanie technik podprogowych czy scoringu społecznego (więcej na temat systemów zakazanych w broszurze Ministerstwa Cyfryzacji).
Egzekwowaniem przepisów rozporządzenia zajmuje się Komisja Europejska oraz krajowi regulatorzy, takie jak polski KRiBSI.